De studie is serieus, nuttig en methodologisch sterker dan een simpele vergelijking tussen "gevaccineerden" en "ongevaccineerden". (traced - paper en code, geraadpleegd 2026-06-10)
Tegelijk bewijst de studie niet causaal dat vaccinatie de oversterfte heeft verlaagd, en sluit zij vaccins niet expliciet uit als mogelijke oorzaak van individuele of kleine aantallen overlijdens. (traced + inference)
De beste lezing is smaller: in geregistreerde Nederlandse data over ouderen in 2020-2021 hangt gedocumenteerde COVID-19-infectie samen met hogere oversterfte, en geregistreerde vaccinatie-status hangt in dit model samen met lagere oversterfte, vooral na gedocumenteerde infectie. (traced + inference)
De paper van Koster et al. analyseert Nederlandse inwoners ouder dan 63 jaar op 1 januari 2020, met een cohort van 3.826.770 personen. (traced - PDF/Springer/PubMed, geraadpleegd 2026-06-10)
De uitkomst is all-cause excess mortality: sterfte boven wat verwacht werd op basis van historische sterfte in 2015-2019. (traced)
De auteurs gebruiken relatieve overleving om sterfte te splitsen in achtergrondsterfte en oversterfte. (traced)
Daarbovenop gebruiken zij een multi-state model met toestanden zoals levend zonder geregistreerde gebeurtenis, vaccinatie, recente gedocumenteerde infectie, niet-recente gedocumenteerde infectie, infectie na vaccinatie, vaccinatie na infectie en overlijden. (traced - paper en GitHub-code)
De infectie/vaccinatie-dynamiek start op 1 juni 2020, omdat grootschalig testen in Nederland pas vanaf juni 2020 beschikbaar was. (traced)
De studie gebruikt geen simpele statische groepsindeling waarbij iedereen achteraf als gevaccineerd of ongevaccineerd wordt behandeld. Vaccinatie en infectie worden als gebeurtenissen in de tijd gemodelleerd. (traced)
Dat is belangrijk, omdat een simpele vergelijking tussen iedereen die later gevaccineerd werd en iedereen die niet gevaccineerd werd gemakkelijk immortal-time bias kan veroorzaken. (deferred to consensus + traced paper-method discussion)
De studie gebruikt kalenderdatum als tijdschaal, wat logisch is bij pandemiegolven, seizoenssterfte, testbeleid en vaccinatiecampagnes. (traced)
De auteurs erkennen zelf grote beperkingen: gemiste infecties, ontbrekende vaccinatietoestemming, gezonde-gevaccineerde-bias, sociaaleconomische verschillen in testen/vaccinatie en de startgrens van juni 2020. (traced)
De analysemethode is openbaar via GitHub, waardoor de modelstructuur, landmarkdatums en veel keuzes controleerbaar zijn. (traced)
De paper gebruikt formuleringen als dat vaccinatie het risico op oversterfte verlaagde en dat er een duidelijk survival benefit was na vaccinatie. (traced)
Dat is sterker dan het onderzoeksontwerp kan dragen. (inference)
Vaccinatie was vrijwillig en hing samen met gezondheid, gedrag, sociaaleconomische status, vertrouwen in overheid, religieuze achtergrond, migratieachtergrond, testgedrag en blootstellingsrisico. De auteurs noemen meerdere van deze factoren zelf. (traced)
Een model met vooral leeftijd, geslacht en maand in de achtergrondsterfte kan zulke verschillen niet volledig wegnemen. (traced + inference)
De juiste formulering is daarom: geregistreerde vaccinatie was geassocieerd met lagere oversterfte in dit model. (inference)
De studie bewijst niet op zichzelf dat vaccinatie causaal de all-cause oversterfte verlaagde. (inference)
Nee. De paper sluit vaccins niet expliciet uit als mogelijke oorzaak van oversterfte. (traced)
De studie gebruikt geen doodsoorzaken om individuele overlijdens toe te wijzen aan COVID-19, vaccinatie, uitgestelde zorg, hitte, influenza-effecten of andere oorzaken. (traced + inference)
Het model heeft wel toestanden zoals "death after vaccination", maar dat betekent overlijden vanuit een vaccinatie-toestand, niet overlijden veroorzaakt door vaccinatie. (traced - GitHub-code)
De paper vindt geen groot modelmatig signaal van verhoogde oversterfte na vaccinatie zonder daaropvolgende gedocumenteerde infectie; de auteurs rapporteren daar juist oversterfte onder nul tot vrijwel nul. (traced)
Dat is bewijs tegen een grote, in dit model zichtbare vaccinatie-gedreven oversterfte onder geregistreerde gevaccineerden. (inference)
Maar het sluit geen individuele vaccingerelateerde overlijdens, zeldzame effecten, korte risicovensters of oorzaak-specifieke veiligheidsproblemen uit. (inference)
Een relevante kritiek is dat de infectie/vaccinatieanalyse pas op 1 juni 2020 begint. (user-supplied - unverified; tested against traced paper/code)
Die kritiek is terecht. De paper erkent zelf dat alle personen op 1 juni 2020 in het multi-state model beginnen als alive event-free. (traced)
Dat betekent dat mensen die in de eerste golf, vóór juni 2020, besmet waren geraakt, niet als eerder-geïnfecteerd het model ingaan. (traced + inference)
Dat kan vertekenen: zij kunnen langdurige gevolgen, verworven immuniteit of ander sterfterisico hebben gehad. (traced + inference)
De totale oversterfte over 2020-2021 wordt wel vanaf januari 2020 geschat. Het probleem zit vooral in de toewijzing van oversterfte aan infectie/vaccinatie-toestanden vanaf juni 2020. (traced + inference)
De paper gebruikt landmarkanalyses op onder andere 1 januari, 1 juni, 1 september en 1 december 2021. (traced - paper/code)
Een landmarkanalyse vergelijkt mensen die op zo'n datum nog leven en in een bepaalde toestand zitten. (traced + deferred to consensus)
Dat lost sommige problemen op, maar maakt de vergelijking voorwaardelijk op overleven tot die datum. (inference)
Later in de pandemie zitten mensen niet willekeurig in de vaccinatie-, infectie- of event-free-toestand. Ze zijn daar gekomen via overleving, gezondheid, vaccinatiegeschiktheid, testgedrag en registratie. (traced + inference)
Daarom zijn de landmarkresultaten beter te lezen als conditionele prognoses per toestand, niet als zuivere causale vaccineffecten. (inference)
Deze kritiek is sterk. (inference)
De paper gebruikt leeftijd en geslacht als hoofdstrata en leeftijd/geslacht/maand voor achtergrondsterfte. (traced)
Maar groepen verschillen waarschijnlijk ook in kwetsbaarheid, verpleeghuisstatus, comorbiditeit, sociaaleconomische status, migratieachtergrond, religieuze gemeenschap, zorggebruik, blootstelling en testgedrag. (traced + inference)
De auteurs bespreken een deel daarvan als beperking, maar corrigeren er niet volledig voor in het hoofdmodel. (traced + inference)
Voor beschrijving is dat acceptabeler dan voor causaliteit. (inference)
De paper gaat over gedocumenteerde infecties, dus positieve tests die in de registraties zitten. (traced)
Dat is niet hetzelfde als alle SARS-CoV-2-infecties. (traced + inference)
De auteurs rapporteren dat de cumulatieve gedocumenteerde infectie in het cohort aan het eind van 2021 ongeveer 9% was, terwijl seroprevalentie rond november 2021 veel hoger lag. (traced)
Daarom zijn de infectiestaten waarschijnlijk selectief: mensen met symptomen, testtoegang, testbereidheid of registratie zijn oververtegenwoordigd. (inference)
Gevolg: het risico na gedocumenteerde infectie kan hoger lijken dan het risico na alle infecties samen, omdat milde of asymptomatische infecties vaker ontbreken. (traced + inference)
De publieke code laat zien dat sommige infectie- of vaccinatiedatums die na overlijden geregistreerd staan, worden verschoven naar de dag vóór overlijden. (traced - GitHub-code)
Dat kan verdedigbaar zijn als het om registratievertraging gaat. (inference)
Maar zonder publieke aantallen en gevoeligheidsanalyse is niet controleerbaar hoeveel dit uitmaakt voor acute infectie-, vaccinatie- en overlijdensstaten. (traced + inference)
De paper zou moeten rapporteren hoeveel records zo zijn aangepast en wat er gebeurt als die records worden uitgesloten. (inference)
Dat recente gedocumenteerde infectie sterk samenhangt met oversterfte blijft goed ondersteund. (traced + inference)
Dat oversterfte ook na de eerste 28 dagen na een positieve test zichtbaar kan blijven, wordt in het model gevonden en past bij aangehaalde literatuur over post-acute sterfte na COVID-19. (traced)
Dat geregistreerde vaccinatie samenhangt met lagere oversterfte na gedocumenteerde infectie is een reëel modelresultaat. (traced)
Dat dit volledig causaal door vaccinatie komt, is niet bewezen door deze studie alleen. (inference)
Dat vaccins als doodsoorzaak expliciet zijn uitgesloten, is onjuist. (traced + inference)
Sterke claim:
"Vaccination decreased excess mortality and gave a clear survival benefit." (traced - paper wording)
Voorzichtiger en beter:
"Registered vaccination was associated with lower subsequent excess mortality in this multi-state model, especially among persons with documented infection; however, residual confounding, healthy-vaccinee selection, undocumented infections, and vaccination-register misclassification limit causal interpretation." (inference)
Oordeel: grote revisies nodig. (inference)
De paper is waardevol als beschrijvende analyse van Nederlandse registratiedata. (traced + inference)
De methode is geavanceerd en beter dan een simpele periode- of groepsvergelijking. (traced + inference)
Maar de conclusies moeten strakker: geen causaal bewijs claimen waar de data vooral associaties tonen, en niet suggereren dat vaccins als mogelijke oorzaak van oversterfte zijn uitgesloten. (inference)
| Bron | URL / locatie | Datum geraadpleegd | Warrant | Herkomst / belang |
|---|---|---|---|---|
| Koster et al. PDF | C:\Users\Patrick\Downloads\s10654-026-01414-1.pdf en https://link.springer.com/article/10.1007/s10654-026-01414-1 |
2026-06-10 | (traced) | Springer Nature; studie gefinancierd door ZonMw |
| PubMed-record Koster et al. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42257779/ | 2026-06-10 | (traced) | NCBI/NIH bibliografische database |
| Analysecode | https://github.com/survival-lumc/COVID19_ExcessMortality | 2026-06-10 | (traced) | Door auteurs beschikbaar gestelde code |
| Nederlandse COVID-database | https://www.nature.com/articles/s41597-023-02232-w | 2026-06-10 | (traced) | RIVM/public-health datadescriptor |
| Methode relatieve overleving in multi-state modellen | https://doi.org/10.1177/09622802221074156 | 2026-06-10 | (traced) | Methodologisch artikel; deels overlappende auteurs |
| Nederlands vaccinatie- en mortaliteitsonderzoek | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37328352/ | 2026-06-10 | (traced) | RIVM-auteurs; ondersteunende maar niet onafhankelijke context |
| Studie over toestemmingsbias in vaccinatieregister | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39032589/ | 2026-06-10 | (traced) | RIVM/UMC Utrecht; direct relevant voor registerbias |
| Methodologische kritiek op perioden/survivorship | Gesprekssamenvatting, niet onafhankelijk gepubliceerd | 2026-06-10 | (user-supplied - unverified) | Alleen gebruikt als hypothesen om te toetsen |
Als dezelfde studie met dezelfde methode had geconcludeerd dat vaccinatie de oversterfte verhoogde, zou dezelfde kritiek gelden: een observationeel multi-state model mag geen sterkere causale claim dragen dan de uitwisselbaarheid van groepen toelaat. (inference)
De conclusie is dus niet gebaseerd op de richting van de uitkomst, maar op de afstand tussen methode en causale claim. (inference)
De resterende onzekerheid zit vooral in de niet-openbare CBS-microdata, de niet-lokaal beschikbare supplementtabellen en het ontbreken van onafhankelijke heranalyse. (traced + inference)